Mergel.html



Zie Mergel (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Mergel.

De ENCI groeve op de Sint Pietersberg bij Maastricht.

Mergel is een afzettingsgesteente bestaande uit een mengsel van klei en fijnverdeelde kalk. Het is een slecht afgebakend begrip. Qua samenstelling neemt dit gesteente een plaats in tussen kalksteen en schalie, de overgangen verlopen gradueel. Hoewel meerdere definities bestaan, wordt in Nederland de regel gehanteerd dat mergel een gesteente is dat voor 25-75% uit kalk bestaat en voor het restant uit klei. Door het grote gehalte aan kleimineralen kan mergel niet zo goed cementeren als kalksteen, waardoor het makkelijker erodeert.

Mergel is in België een van de vele steensoorten die gewonnen wordt voor gebruik in de bouw en monumentaal werk, maar voor Nederland is het de enige voor deze doeleinden gewonnen steensoort.

De Zuid-Limburgse naam "mergel" komt waarschijnlijk van het Romeinse "marga". Hieronder verstonden de Romeinen alle niet verharde kalkhoudende sedimenten.

bewerk Het voorkomen van mergel in Nederland en België

Mergel is vooral afgezet tijdens het Krijt en komt ondergronds in vrijwel geheel Nederland voor. Wat men echter in de volksmond de "mergelgrotten" van de Zuid-Limburgse Sint Pietersberg en de Belgisch-Zuid-Limburgse gemeenten Riemst, Kanne en Vroenhoven noemt, zijn geen grotten maar mijnen in krijtgesteente. Deze "grotten" zijn thans nog in gebruik als champignonkwekerijen of zijn toegewezen als beschermde habitat voor vleermuizen.

bewerk De winning van mergel

Uit de steentijd zijn ondergrondse groeven bekend voor de winning van vuursteen (nabij Rijckholt). Uit de Romeinse tijd zijn enige winningen m.b.v. schachtbouw aangetoond (bij Herkenberg). In de Middeleeuwen kwam de ondergrondse kalksteenwinning op. Bekende Nederlandse mergelgroeven zijn de "grotten" van Valkenburg en de "grotten" van de Sint Pietersberg. Aan het einde van de 19e eeuw wordt het accent verlegd naar de bovengrondse winning in dagbouwgroeven: de firma's ENCI bij Maastricht en Ankersmit in de groeve 't Rooth nabij Margraten.

bewerk De toepassing van mergel

Mergel kent verschillende toepassingen:

• als bouwmateriaal, op dit moment in de Sibberberg (Valkenburg aan de Geul).
• in de productie van cement. De ENCI wint de mergel uit de Sint Pietersberg en verwerkt het tot cement door het in ovens te verhitten;
• als kleurstof in de bouw- en keramische industrie: als toevoeging bij de productie van aardewerk, waardoor faience aardewerk kan worden geproduceerd, bijvoorbeeld Delfts blauw;
• als kalkmeststof om verzuring van de grond tegen te gaan. Daarop zou ook de uitdrukking "uitgemergeld" teruggaan.
• als toevoeging aan veevoer;
• als toevoeging aan een mengsel dat schoorsteengassen ontzwavelt.

bewerk De verschillende soorten toegepaste mergel

Daar de kwaliteit en de materiaaleigenschappen per mergelgroeve sterk van elkaar verschillen, wordt de naam van de regio of belendende dorpen en steden gebruikt om de specifieke mergelsteen aan te duiden:

Sibber blok

Deze mergel komt uit de groeves rondom Sibbe en is momenteel de enige mergel die in de bouw voor met name restauratie en renovatie wordt toegepast. De mergelsteen is zeer homogeen en het beste bestand tegen de invloeden van het klimaat.

Zichener blok

Deze mergel komt uit het Belgische Zichen en is vergelijkbaar met Sibber mergel. De groeves zijn echter gesloten en worden niet meer geëxploiteerd.

Maastrichter blok

Deze mergel komt uit Maastricht en is vergelijkbaar met Sibber mergel. De mergel is echter minder homogeen en bestand tegen het weer. Vanwege het kwaliteitsverschil met Sibber mergel wordt deze mergel alleen nog door de ENCI gewonnen als grondstof voor de cementindustrie.

Kunrader of Vetschauer blok

Deze mergel is veel harder dan Sibber blok en wordt niet gezaagd maar gebroken. De groeves zijn echter gesloten en worden niet meer geëxploiteerd.

Gulpener blok

Is vergelijkbaar met Kunrader blok. Deze mergel is echter gevoelig voor vorstschade. De groeves zijn echter gesloten en worden niet meer geëxploiteerd.

Tauw

Deze mergel is erg taai en bevind zich qua hardheid tussen Sibber en Kunrader in.

bewerk Zie ook

• Gemeentegrot
• Fluweelengrot

bewerk Externe links

• Natuurhistorisch Museum Maastricht
• Kalksteenreservaat Sint Pietersberg
• Mergelbouwsteen