Bitwa pod Grunwaldem.html

Ten artykuł dotyczy średniowiecznej bitwy. Zobacz też: Bitwa pod Grunwaldem - obraz Jana Matejki.

Bitwa pod Grunwaldem
Wielka wojna

Bitwa pod Grunwaldem na obrazie Jana Matejki

Data

15 lipca 1410

Miejsce

pola pomiędzy Grunwaldem, Stębarkiem i Łodwigowem

Wynik

zwycięstwo połączonych sił polsko-litewskich

Strony konfliktu
Zakon krzyżacki Rycerze-goście Zakonu z całej Europy,	Królestwo Polski Wielkie Księstwo Litewskie Posiłki: Rusini Czesi Mołdawianie Tatarzy
Dowódcy
Ulrich von Jungingen †	Władysław II Jagiełło Witold Kiejstutowicz Lingwen Dżalal ad-Din
Siły
51 chorągwi, ok. 21 tys. konnego rycerstwa, 6 tys. pieszych i artylerzystów oraz 5 tys. czeladzi)	50 chorągwi polskich), 40 chorągwi litewskich, ruskich, mołdawskich i tatarskichł; ok 29 tys. żołnierzy (2/3 z nich to rycerze polscy)
Straty
8 tys. zabitych 14 tys. pojmanych	nieznane

Władysław Jagiełło i Witold modlący się przed bitwą. Jan Matejko

Bitwa pod Grunwaldem. Diebold Schilling, miniatura (XV wiek)

Bitwa pod Grunwaldem (w literaturze niemieckiej pierwsza Bitwa pod Tannenbergiem) - jedna z największych bitew w historii średniowiecznej Europy (pod względem liczby uczestników), stoczona na polach pod Grunwaldem 15 lipca 1410, w czasie trwania Wielkiej wojny, między siłami zakonu krzyżackiego wspomaganego przez rycerstwo zachodnioeuropejskie, pod dowództwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, a połączonymi siłami polskimi, litewsko-ruskimi i smoleńskimi oraz posiłkowymi oddziałami czeskimi, mołdawskimi i tatarskimi, pod dowództwem króla Polski Władysława II Jagiełły, liczącymi w sumie ponad 34 tysiące żołnierzy. Z tej liczby tylko rycerstwo polskie dorównywało uzbrojeniem i wyszkoleniem ciężkiemu rycerstwu krzyżackiemu, reprezentującemu ówczesny najwyższy poziom europejski.

edytuj Przebieg bitwy

Jak podaje Jan Długosz, przed rozpoczęciem batalii trzystu najemnych żołnierzy czeskich wycofało się bez wiedzy króla z pola bitwy. Zawrócili jednak, gdy podkanclerzy Królestwa Polskiego, Mikołaj Trąba, napotykając ich na swojej drodze, wypomniał im strach przed wojskami zakonnymi. Mimo to podczas bitwy najemnicy z Czech i Moraw z chorągwi św. Jerzego ponownie opuścili plac boju namową swojego dowódcy Jana Sarnowskiego. Również tym razem dostrzegł ich Mikołaj Trąba i oskarżył Jana o zdradę, pozbawiając go dowództwa nad chorągwią.

Bitwa rozpoczęła się około południa. W przebiegu bitwy można wyróżnić pięć faz:

na początku bitwy lekka jazda litewska i tatarska uderzyła na artylerię i piechotę krzyżacką. Artyleria zakonu zdołała oddać dwie salwy i nie wzięła udziału w dalszej części bitwy.
II faza bitwy rozpoczęła się atakiem jazdy krzyżackiej na prawe i lewe skrzydło armii polsko-litewskiej i zderzeniem się ciężkiej jazdy obu stron. W efekcie powstały dwa ośrodki walki: prawe skrzydło wojsk litewsko-rusko-tatarskich przeciwko Krzyżakom w okolicach Stębarku i lewe skrzydło wojsk polskich i zaciężnych przeciw krzyżackim siłom głównym. Ta faza bitwy trwała około godziny.
III faza bitwy powstała, kiedy jazda krzyżacka odepchnęła w zażartej walce wojska litewskie (40 chorągwi) pod wodzą wielkiego księcia Witolda w kierunku lasu i w efekcie nastąpiło załamanie się skrzydła litewskiego. Ta tzw. ucieczka Litwinów (według niektórych wersji początkowo pozorowana) związała w pościgu poważne siły zakonne. Wojska te wróciły na główne pole bitwy, przekonane o zwycięstwie Zakonu, kiedy wojska polskie na lewym skrzydle brały górę nad zakonnymi. W tej fazie bitwy Krzyżacy nieomal zdobyli wielką chorągiew królestwa i zacząli nawet śpiewać pieśń zwycięstwa. Faza ta trwała 2-3 godziny.
w IV fazie nastąpił atak odwodu 16 chorągwi wielkiego mistrza i walka w centrum i na lewym skrzydle polskim. Atak odwodów polskiej jazdy rozerwał zasadniczy korpus sił krzyżackich oraz umożliwił przeprowadzenie decydującego ataku odwodów lekkiej jazdy ukrytej w zaroślach. Nastąpiło okrążenie i klęska wojsk krzyżackich. Faza ta trwała ok. 1-2 godziny
V fazą było zdobycie taborów i obozu krzyżackiego oraz pościg wyniszczający za uciekającymi wojskami krzyżackimi.

Bój trwał ponad sześć godzin i skończył się przed zachodem słońca. Przewagę na placu boju miały praktycznie cały czas (oprócz fazy III, kiedy nieco zaskoczone siły zbrojne unii polsko-litewskiej dały się zepchnąć do defensywy) wojska dowodzone przez króla Polski.

edytuj Znaczenie bitwy

Witold w wyobrażeniu Jana Matejki. Na obłoku przedstawiony jest święty Stanisław^[1]

Wynik bitwy miał zasadniczy wpływ na stosunki polityczne w ówczesnej Europie. Nie tylko ostatecznie załamał potęgę zakonu, ale również wyniósł dynastię jagiellońską do rangi najważniejszych na kontynencie. Według niektórych badaczy (np. Stefan Maria Kuczyński, Paweł Jasienica) – fenomenalny i dość niespodziewany generalny sukces odniesiony głównie siłami polskimi, spowodował poważny kryzys w stosunkach polsko-litewskich i zadecydował o kunktatorskiej postawie króla, który obawiając się nazbyt mocnego wzrostu znaczenia Polski w unii (która i tak była stroną silniejszą) opóźnił pościg za niedobitkami wojsk krzyżackich i ostatecznie nie zdobył osłabionego Malborka. Sama bitwa nie wniosła żadnych istotnych nowinek taktycznych (nie licząc użytego w przeprawie przez Wisłę mostu pontonowego). Po bitwie natomiast nastąpił powolny upadek znaczenia zagranicznych wojsk zaciężnych (wielu zaproszonych przez zakon znamienitych rycerzy z Europy Zachodniej widząc dysproporcję sił i przeczuwając klęskę nie przyjechało na pole bitwy). Rzeczą bez precedensu był natomiast wspaniałomyślny gest króla, który kazał odnaleźć zwłoki wielkiego mistrza Ulricha von Jungingen i co ważniejszych braci oraz odesłać je z honorami do Malborka.

Trofeami wojennymi było przede wszystkim 51 chorągwi krzyżackich. Szczegółowy ich opis wraz z ilustracjami podał Jan Długosz w swoim dziele Banderia Prutenorum, spisanym w XV wieku. Część z nich została przyznana księciu Witoldowi, te które trafiły do wawelskiej katedry zostały w roku 1797 wywiezione przez Austriaków do Wiednia i ślad po nich zaginął. W 1937, na podstawie opisów z dzieła Długosza, chorągwie zostały zrekonstruowane^[2] i umieszczone na Wawelu. Podczas okupacji niemieckiej hitlerowcy wywieźli je do zamku malborskiego^[2]. Kolejnym trofeum były dwa słynne nagie miecze ofiarowane Jagielle przez Krzyżaków (przechowywane były w wawelskim skarbcu, później trafiły do kolekcji Izabeli Czartoryskiej w Puławach lecz w 1853 zostały wywiezione do Rosji i ślad po nich zaginął).

W bibliografii niemieckiej bitwa pod Grunwaldem występuje jako bitwa pod Tannenbergiem (Schlacht bei Tannenberg). Obecna nazwa tej miejscowości to Stębark.

Pole bitwy dotychczas nie doczekało się systematycznego przebadania pod względem archeologicznym. Istnieją dziewiętnastowieczne doniesienia o różnych przypadkowych odkryciach – np. w kościele w Stębarku przechowywano kilka kamiennych kul armatnich i elementy zbroi, a w zamku w Dąbrównie znaleziono siekierę bitewną i inne fragmenty zbroi. Polskie badania archeologiczne rozpoczęły się w roku 1958 i trwały do lat 90., lecz objęły niewielką część pobojowiska, m.in. nie odnaleziono wspomnianego przez kronikarzy miejsca pochówku kilkuset znaczniejszych rycerzy obu stron w okolicach stębarskiego drewnianego kościoła i nie przebadano pobliskich bagien, gdzie podobno zginęło wielu uciekinierów z pola walki. Odnaleziono kilka zbiorowych mogił w pobliżu ruin kaplicy wzniesionej przez Krzyżaków po bitwie. Szkielety nosiły ślady po ciosach zadanych mieczem, toporem czy po trafieniach bełtami z kuszy.

edytuj Uczestnicy

Rycerstwo polskie zorganizowane było w 50 chorągwi, wśród których znajdowali się także zaciężni Czesi (Jan Žižka), Morawianie i Ślązacy, Mołdawianie oraz Chorągiew Białego Niedźwiedzia z Chełma, która miała znaczący udział w bitwie (została za to wyróżniona przez Króla Polski Władysława Jagiełłę, który ufundował kościół pw. Rozesłania Apostołów w tym mieście^{potrzebne źródło}). Oprócz tego stawiło się 40 chorągwi litewskich wraz z oddziałami ruskimi, żmudzkimi i tatarskimi, wojska lenne Republiki Nowogrodu wraz z oddziałami z Pskowa. Wśród uczestników tej bitwy, po stronie Królestwa wymieniani są m.in. rycerze: Zyndram z Maszkowic oboźny wojsk polskich, dowódca wielkiej chorągwi ziemi krakowskiej, Marcin z Wrocimowic, chorąży chorągwi ziemi krakowskiej, Zawisza Czarny i jego brat Jan Farurej z Garbowa, wojewoda krakowski Jan z Tarnowa, Florian z Korytnicy, Paweł Złodziej z Biskupic, Mikołaj Powała z Taczewa, Jarand z Brudzewa, Dobiesław z Oleśnicy, Spytek I Jarosławski oraz Szymon Lingwenowicz, Zygmunt Korybut, Jerzy Mścisławski.

Nazwa chorągwi	Pochodzenie	Dowódcy i rycerze
Wojsko koronne – Chorągwie główne i dworskie
Wielka chorągiew Ziemi Krakowskiej	Małopolska, Ziemia krakowska. Jednostka elitarna	pod dowództwem Zyndrama z Maszkowic, chorąży Marcin z Wrocimowic z rodu Półkoziców. Rycerze przedchorągiewni: Zawisza Czarny z Garbowa herbu Sulima, Florian z Korytnicy herbu Jelita, Domarat z Kobylan z rodu Grzymalitów, Skarbek z Góry z domu Habdank, Paweł Złodziej z Biskupic z rodu Niesobia, Jan Warszowski z rodzu Nałęcz, Stanisław z Charbinowic z rodu Sulima, Jaksa z Targowiska z domu Lisów.
Chorągiew gończa	Dworska chorągiew pościgowa	pod dowództwem Andrzeja z Brochowic, herbu Ossorya. Rycerze przedchorągiewni: Jan Sumik z Nabroża, Bartosz i Jarosz z Płomykowa z rodu Pomian, Dobiesław Okwia z domu Wieniawa, Czech Zygmunt Pikna
Chorągiew przyboczna	Chorągiew dworska rycerzy przybocznych	Andrzej Ciołek z Żelechowa herbu Ciołek i Jan ze Sprowy herbu Odrowąż. Rycerze przedchorągiewni: Mszczuj ze Skrzynna z rodu Łabędziów, Aleksander Gorajski z rodu Korczaków, Mikołaj Powała z Taczowa z domu Powałów, Sasin z Wychucza także z domu Powałów.
Chorągiew Świętego Jerzego	Zaciężni rycerze z Czech, Moraw i inni	Jan Sokol z Lamberka i Zbislávek, chorąży Czech Jan Sarnowski.
Wojsko koronne - Chorągwie regionalne
Chorągiew ziemi poznańskiej	Województwo wielkopolskie
Chorągiew ziemi sandomierskiej	Województwo sandomierskie
Chorągiew kaliska	Województwo kaliskie
Chorągiew ziemi sieradzkiej	Województwo sieradzkie
Chorągiew ziemi lubelskiej	Ziemia Lubelska
Chorągiew ziemi łęczyckiej	Województwo łęczyckie
Chorągiew kujawska	Województwo brzesko-kujawskie i województwo inowrocławskie
Chorągiew lwowska	Ziemia lwowska
Chorągiew wieluńska	Ziemia wieluńska	rycerze wieluńscy, żołnierze najemni ze Śląska
Choragiew przemyska	Ziemia przemyska
Chorągiew dobrzyńska	Ziemia dobrzyńska
Chorągiew chełmska	Ziemia chełmska
Chorągwie podolskie	Podole	Podzielona na trzy chorągwie ze względu na liczebność rycerzy
Chorągiew halicka	Ziemia halicka
Wojsko koronne - Chorągwie mazowieckie
Chorągiew księcia mazowieckiego Siemowita	Mazowsze, głównie z okolic Płocka	Książę mazowiecki Siemowit IV
Chorągiew księcia mazowieckiego Janusza	Mazowsze, głównie Ziemia warszawska	Książę Janusz I Starszy
Wojsko koronne - Chorągwie prywatne
Arcybiskupa gnieźnieńskiego Mikołaja Kurowskiego	Wielkopolska herb Szreniawa
Biskupa poznańskiego Wojciecha Jastrzębca	herb Jastrzębiec	Jarand z Brudzewa
Kasztelana krakowskiego Krystyna z Ostrowa	herb Rawicz
Wojewody krakowskiego Jana z Tarnowa	herb Leliwa
Wojewody poznańskiego Sędziwoja Ostroroga	herb Nałęcz
Wojewody sandomierskiego Mikołaja z Michałowa	herb Poraj
Wojewody sieradzkiego Jakuba z Koniecpola	herb Pobóg
Kasztelan śremskiego z Jana (Iwana) z Obiechowa	herb Wieniawa
Wojewody łęczyckiego Jana Ligęzy z Bobrku	herb Półkozic
Kasztelana wojnickiego Andrzeja z Tęczyna	herb Topór
Marszałka Królestwa Polskiego Zbigniewa z Brzezia	herb Zadora
Podkomorzego krakowskiego Piotra Szafrańca z Pieskowej Skały	herb Starykoń
Kasztelana wiślickiego Klemensa z Moskorzewa	herb Pilawa
Kasztelana śremskiego i starosty generalnego Wielkopolski Wincentego z Granowa	herb Leliwa
Dobiesława z Oleśnicy	herb Dębno
Spytka z Jarosławia	herb Leliwa
Cześnika kaliskiego Marcina ze Sławska	herb Zaremba
Dobrogosta Świdwa z Szamotuł	herb Nałęcz
Kasztelana sądeckiego Krystyna z Kozichgłów	herb Lis
Cześnika koronnego Jana Mężyka z Dąbrowy	herb Wadwicz
Podkanclerzego Królestwa Polskiego Mikołaja Trąby	herb Trąby
Mikołaja Kmity z Wiśnicza	herb Szreniawa
braci i rycerzy rodu Gryfów	herb Gryf	podsędek krakowski, rycerz Zygmunt z Bobowej
Mikołaja Zakliki Korzekwickiego	herb Syrokomla
braci i rycerzy rodu Koźlerogi	herb Jelita	kasztelan wiślicki i starosta przedecki Florian z Korytnicy
Jana Jenczykowica z Moraw	ochotnicy z Moraw	pod rozkazami Morawianina Helma
Podstolego krakowskiego Gniewosza z Dalewic	Podstoli krakowski Gniewosz z Dalewic	Wyłącznie ochotnicy bądź najemnicy z Czech, Moraw, Śląska
Wojsko litewskie i ruskie – Chorągwie ziemskie
Chorągiew trocka
Chorągiew wileńska
Chorągiew grodzieńska
Chorągiew kowieńska
Chorągiew lidzka
Chorągiew miednicka
Chorągiew smoleńska		Lingwen Semen
Chorągiew smoleńsko-orszańska
Chorągiew smoleńsko-mścisławska
Chorągiew połocka
Chorągiew witebska
Chorągiew kijowska
Chorągiew pińska
Chorągiew drohicka
Chorągiew mielnicka
Chorągiew nowogródzka
Chorągiew brzeska
Chorągiew wołkowyska
Chorągiew krzemieniecka
Chorągiew starodubowska
Wojsko litewskie – Chorągwie prywatne
Chorągwie wielkiego księcia Witolda (prawdopodobnie 10 chorągwi ^[3])
Chorągiew księcia Zygmunta Korybuta
Chorągiew księcia Lingwena Semena	Republika Nowogrodu, Republika Pskowa
Chorągiew księcia Jerzego Lingwenowicza
Wojska tatarskie
Chorągwie tatarskie (prawdopodobnie 7 ^[3])		Dżalal ad-Din, Najman-beg

Zakon krzyżacki wystawił 51 chorągwi (w tym dwie wielkiego mistrza), wśród których znajdowali się również goście zakonu z Niemiec, Szwajcarii, Śląska, Pomorza oraz Inflant. Udział w bitwie po stronie zakonnej wzięli m.in. Frideric von Wallenrode, Konrad Lichtenstein, Thomas von Morheim, Wilhelm von Helfenstein, Henric von Schwelborn, Godfryd von Hatzlfeld, Burchard Wobeke, Arnold von Baden i Werner Tettingen. Według niektórych badaczy samych braci-rycerzy krzyżackich było pod Grunwaldem tylko około 250, resztę stanowili goście i zaciężni.

Nazwa chorągwi	Pochodzenie	Dowódcy i rycerze
Chorągiew Wielkiego Mistrza większa		Ulrich von Jungingen
Choragiew Wielkiego Mistrza mniejsza
Chorągiew Zakonu Krzyżackiego		marszałek wielki Prus Frideric von Wallenrode
Chorągiew księcia oleśnickiego Konrada Białego	Księstwo Oleśnickie, Księstwo wrocławskie	Konrad VII Biały
Chorągiew Świętego Jerzego		Jerzy Gersdorff (Kerzdorff)
Chorągiew miasta Chełmna		Chorąży Mikołaj zwany Niksz ze Szwabii. Jej dowódcami byli rycerze: Janusz Orzechowski i Konrad z Robkow (Robakowa)
Chorągiew Podskarbiego Zakonu		Skarbnik krzyżacki, Tomasz Moerheym (Merheim)
Chorągiew biskupstwa i biskupa pomezańskiego		Markward von Reszemburg
Choragiew Komturstwa i miasta Grudziądza		komtur Wilhelm von Ellfenstein (Helfenstein)
Choragiew komturstwa i miasta Bałgi		komtur Bałgi
Choragiew komturstwa i miasta Kowalewa		komtur Niklosz Viltz (Wylcz)
Chorągiew miasta Królewiec		Wicemarszałek, Wicekomtur królewiecki
Choragiew komturstwa starogardzkiego (starogrodzkiego)		komtur Wilhelm Nyppem (Nippen)
Choragiew biskupa i biskupstwa sambijskiego		Henryk, hrabia z Kamieńca w Miśni
Chorągiew komturstwa i miasta Tucholi		komtur tucholski, Henryk von Schwelborn
Choragiew Wielkiej Komturii		Wielki Komtur, Konrad Lichtenstein ze Sztumu
Choragiew zamku i komturstwa nieszawskiego		komtur Gotfryd von Hatzfeld (nie Konrad)
Chorągiew zaciężnych rycerzy z Westfalii
Chorągiew wójtowstwa i miasta Rogóźna		wójt Rogóźna, Fryderyk von Wenden
Choragiew komturstwa i miasta Elbląga		komtur Werner von Tettingen (Thetinger)
Chorągiew komturstwa i miasta Koprzywna (Engelsberg)		komtur Burchard Vobeke (Barkard Wobecke)
Choragiew komturstwa i miasta Brodnicy		Balidemin Stoll
Chorągiew biskupstwa i biskupa chełmińskiego	właściwie Prabut (Riesenburg)	Teodoryk z Sonnenburga (Teodoryk von Sowemburg)
Chorągiew zamku Bratian i Nowego Miasta		wójt Jan von Redern (Johann von Redere)
Chorągiew miasta Braniewa (Brunsberg)
Chorągiew zaciężnych rycerzy niemieckich
Chorągiew szwajcarskich rycerzy zaciężnych
Druga chorągiew komturstwa i miasta Elbląga		wicekomtur elbląski
Chorągiew komturstwa żuławskiego i miasta Łasin (Leszken) (właściwie Laski na Żuławach).		Konrad von Kunseck (prawdopodobnie Koenigsegg lub Koenigsbeck)
Chorągiew mieszczan elbląskich
Chorągiew komturstwa i miasta Człuchowa		komtur Arnold von Baden
Chorągiew miasta Bartoszyc
Chorągiew komturstwa i miasta Ostródy		komtur Konrad von Pinzenau
Chorągiew komturstwa i miasta Szczytna (Ortelsburg)		komtur Albrecht von Schwarzburg (Eczbor)
Chorągiew komturstwa i miasta Nieman (Ragneta)		Fryderyk von Zollern, komtur Ragnety
Chorągiew Starego Miasta Królewca
Chorągiew rycerzy inflanckich i nadreńskich
Chorągiew wójtostwa i miasta Tczewa		Mathias von Bebern
Chorągiew większa miasta Olsztyna lub Pieniężna (Melzak)
Chorągiew rycerzy zaciężnych z Miśni
Chorągiew miasta Brandenburg		Marquard von Salzbach
Chorągiew Kazimierza V, księcia słupskiego i szczecińskiego		Kazimierz V Szczeciński
Chorągiew rycerstwa ziemi chełmińskiej		komtur Johannes hrabia von Sayn (Saym)
Chorągiew komturstwa i miasta Gdańska
Chorągiew komturstwa gdańskiego		Johann Schonenfhelt (Schönenfeld)
Chorągiew biskupstwa warmińskiego
Chorągiew komturii i miasta Torunia		wicekomtur toruński, Johann von der Merse
Druga chorągiew komturstwa gdańskiego
Chorągiew miasta Gniewu (Mewe)	szlachta i mieszczanie okręgu gniewskiego oraz rycerze z Frankonii	komtur gniewski, Jan hrabia von Wenden
Chorągiew miasta Święta Siekierka (Heiligenbeil)
Chorągiew miasta Brunszwiku

Nazwa chorągwi	Herb chorągwi	Pochodzenie	Dowódcy i rycerze
Proporzec Henryka von Plauen		Chorągiew nie brała udziału w walce, pozostawiona w odwodzie dla obrony przed Januszem Brzozogłowym, starostą bydgoskim	Henryk von Plauen
Chorągiew komturstwa świeckiego		Chorągiew nie brała udziału w walce, pozostawiona w odwodzie dla obrony przed Januszem Brzozogłowym, starostą bydgoskim

edytuj Sprawy niewyjaśnione

W literaturze podawane są różne – dość rozbieżne – szacunki liczebności wojsk (mówi się niekiedy nawet o sumie do 38 tys. wojsk zakonnych i do 43 tys. sprzymierzonych), ale przez większość historyków i badaczy są one podawane w wątpliwość. Przewaga liczebna wojsk unii nie jest kwestionowana, za to w wielu źródłach kwestionuje się poważne zagrożenie dla głównego obozu Jagiełły wskutek straceńczej szarży lekkozbrojnej jazdy krzyżackiej – wątek opisany przez Sienkiewicza.

Nie ma też pewności co do umieszczenia przez Krzyżaków wilczych dołów na polu bitwy. Wydaje się, że mieli za mało czasu na wykopanie tych pułapek.

edytuj Inscenizacje bitwy

Król Jagiełło wraz z rycerzem na tle wojsk polskich, inscenizacja z 2003

Co roku, w rocznicę bitwy, członkowie bractw rycerskich z całej Europy odgrywają pod Grunwaldem wydarzenia z 15 lipca 1410. Spektakl zawsze przyciąga kilkudziesięciotysięczne rzesze widzów. Charakter inscenizacji nie zawsze jest jednak zgodny z realiami historycznymi.

edytuj Ciekawostki

Uzbrojenie obu armii, biorących udział w bitwie pod Grunwaldem, było podobne. Władysław Jagiełło rozkazał więc swoim wojskom "...opasać się przepaskami ze słomy dla wzajemnego rozpoznania"^{potrzebne źródło} i podał rycerzom te słowa jako zawołanie bojowe: "Kraków. Wilno"^{potrzebne źródło}.

Przypisy

↑ Nadto krążyło opowiadanie pewnych żołnierzy z wojska krzyżackiego powtarzane z namysłem i nie zaczerpnięte z plotek, ale całkowicie pewne, że nazajutrz przez cały czas trwania bitwy widzieli nad wojskiem polskim czcigodną postać ubraną w szaty biskupie, która udzielała walczącym Polakom błogosławieństwa, ustawicznie dodawała im sił i obiecywała im pewne zwycięstwo. Ogłoszono to za wróżbę, która zapowiadała niewątpliwe przyszłe zwycięstwo króla. Jan Długosz Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego t. VII
↑ ^2,0 ^2,1 Mateusz Siuchniński, Jan Kopczewski: Grunwald. 550 lat chwały. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1960, s. 340.
↑ ^3,0 ^3,1 W. Mikołajczak, Grunwald 1410 ? krok od klęski, Zakrzewo 2007

edytuj Zobacz też

edytuj Bibliografia

Jan Herburt, Chronica sive historiae Polonicae compendiosa, Basileae 1571, stron 338, zawiera m.in. opis bitwy pod Grunwaldem
Jan Stanisław Kopczewski, Mateusz Siuchniński, Grunwald. 550 lat chwały, PZWS, Warszawa 1960
Stefan Maria Kuczyński. Wielka Wojna z Zakonem Krzyżackim w latach 1409-1411, Wydawnictwo MON, Warszawa 1960
Konstanty Górski, Bitwa pod Grunwaldem (dnia 15-go lipca 1410 r.), Warszawa 1888
Henryk Sienkiewicz, Krzyżacy, 1900